Herdenking tachtig jaar bevrijding in Nederlands-Indië: ‘Cijfers zeggen weinig, persoonlijke verhalen veel’
Er komen voortdurend nieuwe feiten en inzichten boven over toenmalig Nederlands-Indië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar er zijn nog maar weinig mensen over die het aan den lijve hebben meegemaakt. Toch is het cruciaal om hun persoonlijke verhalen te blijven vertellen
Piet van Dijk 15-08-25, 16:49
Dat was de rode draad die vrijdag door de Amersfoortse herdenking liep van de bevrijding in de destijds Nederlandse kolonie. De Japanse overheerser capituleerde op 15 augustus 1945, tachtig jaar geleden.
Voor de zesde achtereenvolgende keer hield het Comité 15 augustus 1945 Amersfoort een herdenking van de capitulatie. Thema van de herdenking in de Sint Franciscus Xaveriuskerk was dit jaar: ‘Als wij stoppen met vertellen, stopt ons verhaal’.
In Amersfoort leven nog zo’n vijfduizend Indische Nederlanders die grote waarde hechten aan het stilstaan bij de bevrijding van het eilandenrijk. „Het kleine Nederland was dan wel bevrijd op 5 mei, maar het toenmalige veel grotere Koninkrijk der Nederlanden pas op 15 augustus”, benadrukte Francis Hazekamp van het comité. Het comité verzamelt graag nog niet vertelde verhalen uit die tijd.
‘Geweld niet voorbij na de oorlog’
Burgemeester Lucas Bolsius zei trots te zijn dat ook dit onderdeel van de Nederlandse geschiedenis herdacht wordt in Amersfoort. „Er is nog zoveel te vertellen en door te geven. De waarde daarvan is cruciaal, ook voor de jongere generaties. De verhalen houden ons scherp over wat oorlog en uitsluiting betekent in het persoonlijke leven van mensen.”
Hij herinnerde ook aan de naoorlogse periode, die zeer onrustig verliep vanwege verzet met geweld tegen de Nederlandse overheersing. „Japan was dan wel verslagen, maar het geweld was niet voorbij. Mensen moesten ingewikkelde keuzes maken: blijven we hier of gaan we naar Europa. Onlosmakelijk is deze geschiedenis ook verbonden met drie eeuwen Nederlands koloniaal verleden ervóór.”
‘Cijfers zeggen weinig’
Het is hem persoonlijk opgevallen hoeveel Nederlanders nog via familie een of andere verbinding hebben met ‘Indië’. „Te veel mensen weten nauwelijks iets over de oorlog in Nederlands-Indië. Cijfers zeggen nauwelijks iets, wel persoonlijke verhalen. Ze leren ons om waakzaam te blijven. Als we goed naar elkaar luisteren, maakt het ons sterker.”
Daarna vertelden twee Amersfoortse nazaten van mensen die de oorlog in wat nu Indonesië heet hebben meegemaakt. Corine Kolb vertelde over de pijn van haar moeder en over hoe ontwrichtend de oorlog was. „Van jongs af heb ik die pijn meegevoeld. Ik moest haar ontzien, er was geen ruimte voor mij. Ik moest me alleen redden in deze wereld. Wantrouwen was mijn grondhouding.” Lang werd er gezwegen over de oorlog. „Als een vorm van overleven.”
Fiona Schussler vertelde over haar grootouders en haar vader die als kind de oorlog meemaakte en over de moeilijke jaren na de bevrijding. „Anti-Europese sentimenten laaiden op na de oorlog. Moord was aan de orde van de dag.” Pas in 1955 kon hij naar Nederland komen.
De Melati
Bij het monument De Melati op het terrein van Museum Flehite legden burgemeester Bolsius en wethouder Micheline Paffen na de herdenking een krans. Veel bezoekers van de herdenking legden een zonnebloem bij het door de Amersfoortse glaskunstenares Hilde Paalvast in glas uitgevoerde kunstwerk, dat in 2020 werd onthuld.
Melati is een Indonesisch woord voor jasmijn. Deze bloem bloeit volop in Indonesië, maar kan in Nederland moeilijk gedijen. Zoals een geur herinneringen oproept, staat deze bloem voor het niet-vergeten, een symbool van hoop en troost. Ook in Soest en Baarn is 15 augustus herdacht.
